Михаил Бахтин о диалогическом методе и полифонии Фёдора Достоевского
Гiriş: Roman teorisi devrimi
Михаил Бахтиным "Достоевский'nın Poetik Sorunları" adlı kitapta (1963, yeniden düzenlenmiş baskı) geliştirilen diyalogizm ve polifoni kavramı, edebiyat bilimleri ve kültür felsefesinde devrim yarattı. Бахтин, Dostoevsky'nin yaratıcılığına sadece yeni bir yorum değil, aynı zamanda radikal yeni bir sanatsal düşünme ve insan bilinc teorisi sundu. Analizi, Dostoevsky'nin sadece çoklu karakterli romanlar yaratmadığını, aynı zamanda temel olarak yeni bir roman bütünü — polifonik roman yarattığını gösterdi, burada yazarın pozisyonu, yazarların bilinçleri üzerinde baskın değildir.
1. Polifoni'nin doğası: «Bağımsız ve birleşmeyen seslerin çokluğu»
Бахтин, müzikten «polifoni» terimini ödünç aldı, burada bu, birden fazla bağımsız ve eşit hakim melodik hatların (seslerin) eş zamanlı seslenmesi anlamına gelir. Bu metaforu edebiyata taşıyarak, ana tezini formüle etti:
Dostoevsky'nin eserlerinde, tek bir objektif dünyada ışıklandırılmış tek bir yazar bilincinin altında birçok karakter ve öykü değil, tamamen eşit hakim bilinçlerin ve onların dünyalarının bir araya gelmesi, kendi birliğini koruyarak, belirli bir olayın birliğinde birleşir.
Bu, geleneksel monologik roman ile olan kopuş anlamına geliyordu, burada tüm karakterler, onların düşünceleri ve davranışları, tanrısal bir yaratıcı yazarın sonucu ve anlayışı olarak ele alınır. Бахтин'e göre, Dostoevsky'de yazar bilinci, yazarların bilinçleri ile aynı sıraya konar. Yazar, Raskolnikov veya İvan Karamazov'u doğru yukarıdan yargılamak yerine, kendisini onlarla diyalog participantı pozisyonuna koyar. Gücü, sonucu bilme yeteneğinde değil, her bilcinin icimsel mantık, bitmemişlik ve «çözülmemişlik»'ni görünür ve duyurmak yeteneğinde yatıyor.
İlginç bir gerçek: Бахтин, Dostoevsky'nin polifonisini Hegel'in diyalektikasına karşıtlık olarak önerir. Hegel'de çelişkili fikirler («tesis — antitezis») yüksek sentezde (sentez) çözülürse, Dostoevs ...
Читать далее