شوخ در عصر باستان و قرون وسطی: تحول یک عارف حاشیه‌ای مقدمه: آرایه‌ای در مرز دو دنیا شکل شوخ، ابله یا کمدی‌نما یکی از پیچیده‌ترین و پایدارترین آرایه‌های فرهنگی است که وظایف تنظیم اجتماعی، کاتارسیس و حمل‌کننده پنهان دانش را انجام می‌داد. مسیر تاریخی آن از ساتورنالیای باستان تا شوخ کاخی دوران میانه‌ی قرون وسطی نشان‌دهنده پیشرفت خطی نیست، بلکه یک دیالکتیک پیچیده از آزادی و محدودیت، مقدس بودن و عادی بودن است. تحقیقات تاریخی-انسان‌شناختی معاصر (که از آثار م. م. باختین درباره فرهنگ کارناوال الهام گرفته است) شوخ را به عنوان یک «مارگینال سازمان‌یافته» در نظر می‌گیرند، که وجود او در مرز معیارهای اجتماعی به جامعه اجازه می‌داد تا تنش‌های خود را به طور امن زندگی کند. عصر باستان: از دیوانگی مقدس به ماسک کمدی در دنیای باستان، نمونه‌های شوخ در دو شکل اصلی وجود داشتند: مقدس و تئاتری. 1. ریشه‌های مقدس. در سنت‌های یونانی و رومی، وجود داشتند شخصیت‌هایی که دیوانگی آن‌ها به عنوان هدیه‌ای الهی شناخته می‌شد. یورودویه، پیشگویان (مانند سویللا) و شرکت‌کنندگان در مراسم دیونیسوس و واکه، از طریق حالت اکستاز، حق بر نقض معیارها را به دست می‌آوردند. کلمات آن‌ها به عنوان صدای خداوند پذیرفته می‌شد. نکته جالب: در روم، در طول ساتورنالیای — جشن در یادبود ساتورن — سلسله مراتب اجتماعی به طور موقت لغو می‌شد. برده‌ها می‌توانستند با صاحبان خود میهمانی کنند و یک «شاه شوخ» (Saturnalicius princeps) انتخاب می‌شد که دستورات احمقانه‌اش همه باید انجام دهند. این یک مکانیزم مشروع برای سالانه‌ی اجتماعی «استراحت کردن» بود. 2. ماسک تئاتری. در کمدی باستان یونانی، به ویژه در آثار آریستوفان (مانند اسب‌ها، ابرها)، شخصیتی به نام بومولوخوس (به معنای «گرفتن سود از مذبح») وجود داشت — یک چاپلوس و آدم‌کش که گناهان قوی‌ترین‌ها را زیر ماسک کمدی می‌کوبید. در تئاتر روم، این نقش به ساکوس (گلپ) یا ساننیو (شوخ، کمدی‌نما) منتقل شد. سخنان آن‌ها (که حتی به سمت امپراتور نیز می‌رفتند) به دلیل conditionality عمل تئاتری، از مصونیت برخوردار بودند. پلوتارخ یادداشت کرده است که امپراتور نرون، که خود نیز به عنوان یک بازیگر ظاهر می‌شد، از ناسزاها و تمسخرهای میم‌ها که به عنوان نشان عشق مردم می‌دید، تحمل می‌کرد. قرون وسطی: شکوفایی شوخ کاخی و طبیعت دوگ ... Читать далее