سن و کار فکری: تحول پروفایل شناختی و اوج‌های продуктивیت تعامل سن و کار فکری یکی از پیچیده‌ترین و افسانه‌سازی‌شده‌ترین حوزه‌های علوم شناختی است. برخلاف استEREotypes درباره کاهش اجتناب‌ناپذیر هوش با افزایش سن، تحقیقات معاصر تصویری چند بعدی تر از این موضوع ارائه می‌دهند، جایی که کاهش برخی از عملکردها با شکوفایی دیگران جبران می‌شود و продуктивیت با تعادل پیچیده‌ای از توانایی‌های شناختی، تجربه و شرایط کاری تعیین می‌شود. 1. مسیرهای اختلافی عملکردهای شناختی. پیری شناختی یک فرآیند گوناگون و انتخابی است. هوش کلی (عامل *g*) تا 70-75 سالگی در صورت عدم وجود بیماری‌های نورودگرگرفتگی نسبتاً ثابت باقی می‌ماند، اما اجزا آن — هوش سیال (fluid) و هوش کریستالیز شده (crystallized) — مسیرهای متفاوتی دنبال می‌کنند. هوش سیال (توانایی حل مسائل جدید، تفکر منطقی، پردازش اطلاعات در حالت واقعی) در 20-30 سالگی به اوج می‌رسد و سپس به تدریج کاهش می‌یابد. این امر بر سرعت یادگیری از رابط‌های دیجیتال جدید، کار در حالت چندرسانه‌ای و پردازش حجم‌های بزرگ داده‌های غیرقابل ساختار تأثیر می‌گذارد. هوش کریستالیزه (دانش‌های جمع‌آوری شده، تجربه، تخصص حرفه‌ای، توانایی‌های شفاهی، حافظه معنایی) در بیشتر بخش‌های زندگی افزایش می‌یابد و به سطح پلاتو در 50-60 سالگی یا پس از آن می‌رسد. این امر اساس قضاوت کارشناسی، دیدگاه استراتژیک، مشاوره، حل مشکلات پیچیده در حوزه‌های آشنا را فراهم می‌کند. بنابراین، دانشمند مسن‌تر ممکن است سریع‌تر با پکیج‌های آماری جدید آشنا نشود (هوش سیال)، اما توانایی او در پیشنهاد فرضیات عمیق، دیدن روابط در حوزه خود و ارزیابی اهمیت نتایج (هوش کریستالیزه) ممکن است بی‌نظیر باشد. نکته جالب: اثر لیندمان. تحقیقی که دین کیت سایمونتون انجام داد و خلاقیت دانشمندان برجسته و هنرمندان را تحلیل کرد، نشان داد که اوج نوآوری‌های رادیکال و هوشمندانه‌تر بیشتر در جوانی یا اوایل میانسالی (هوش سیال، آمادگی برای رفتار مخالف پارادایم) و اوج کارهای ترکیبی و کلیت‌سازی، که سیستم‌های جامع ایجاد می‌کنند، بیشتر در سن‌های بالاتر (هوش کریستالیزه، درک عمیق حوزه) است. به عنوان مثال، آلبرت اینشتین نظریه نسبیت خاص را در 26 سالگی فرمول کرد، اما بر روی نظریه میدان یکپارچه دهه‌ها کار کرد. 2. مبانی عصبی و انعطاف‌پذیری. پیری مغز با کاه ... Читать далее