حس گناه و نقش آن در شکل‌گیری و رشد شخصیت حس گناه — پدیده پیچیده‌ای از اجتماعی-عاطفی است که نقش متناقضی در رشد شخصیت ایفا می‌کند. از یک سو، آن شالوده‌ای برای آگاهی اخلاقی و سازگاری اجتماعی است و از سوی دیگر می‌تواند منبع عمیق‌ترین ناراحتی‌ها و رفتارهای تخریبی شود. تأثیر آن بر شکل‌گیری شخصیت نه به دلیل خود واقعیت تجربه، بلکه به دلیل ریشه، شدت و توانایی شخصیت در تبدیل آن به ساختار مثبت تعیین می‌شود. 1. ماهیت روانشناختی: تفاوت با شرم و مکانیزم شکل‌گیری از دیدگاه روانشناسی رشد، حس گناه پس از شرم پدید می‌آید و بر ساختارهای روانی رشد یافته‌تر استوار است. گناه vs. شرم: تفاوت کلیدی که روانشناس هلن لوئیس معرفی کرده و پس از آن توسعه یافته است، به رویکرد ارزیابی مربوط است. شرم به کل شخصیت معطوف است («من بد هستم»)، کلی است و منجر به تمایل به پنهان شدن و ناپدید شدن می‌شود. گناه اما بر عمل تمرکز دارد («من بد عمل کردم»). آن مشخص است و تمایل به رفع گناه، اصلاح اشتباه، عذرخواهی دارد. بنابراین، گناه، برخلاف شرم سمی، دارای قابلیت ساختاری و اجتماعی است. منشاء حس گناه: پدیدار شدن آن با شکل‌گیری کنترل‌کننده داخلی — سوپر-ایگو (در مفهوم فروید) یا الگوهای اخلاقی (در روانشناسی شناختی) مرتبط است. این امر در سن 3 تا 6 سالگی رخ می‌دهد، زمانی که کودک قوانین اجتماعی و ممنوعیت‌های والدین را فرا می‌گیرد و آنها را داخلی می‌کند. گناه در صورت نقض این قوانین داخلی رخ می‌دهد، حتی در غیاب ناظر خارجی. این نشان‌دهنده این است که اخلاق به دارایی داخلی شخصیت تبدیل شده است. 2. نقش سازنده: محرک رشد و چسب اجتماعی گناه سالم و سازگار چندین عملکرد مهم انجام می‌دهد: کمپاس اخلاقی: آن یک سیستم هشدار است که اختلاف بین عمل واقعی و ایده داخلی «من» را نشان می‌دهد. این باعث تحلیل و پشیمانی می‌شود که اساس رشد اخلاقی است. بدون توانایی تجربه گناه، شخصیت بر سطح سادیستی یا قدرت مطلق کودکانه باقی می‌ماند. موتور بهبود: تجربه گناه باعث ناراحتی روانی می‌شود که فرد تلاش می‌کند آن را کاهش دهد از طریق فعالیت‌های جبران: عذرخواهی، تلاش برای اصلاح آسیب، تغییر رفتار در آینده. این مکانیزم بر اساس اعتماد اجتماعی و همکاری است. شکل‌گیری همدلی: برای احساس گناه، باید توانایی تصور نتایج اعمال خود برای دیگران و درک درد وارد شده به آنها ... Читать далее