تجربه‌ی وجودی پیتریم سوروکین و فیودور داستایفسکی: مشترکات و اختلافات در شرایط مرزی مقدمه: تجربه‌ی وجودی به عنوان منبع شناخت نظری و هنری مقایسه‌ی تجربه‌ی وجودی بزرگ‌ترین جامعه‌شناس روس پیتریم سوروکین (1889–1968) و نویسنده‌ی بزرگ فیودور داستایفسکی (1821–1881) شباهت‌های شگفت‌انگیز و اختلافات بنیادی در واکنش به شرایط مرزی (به گفته‌ی یاسپرس) — تجربه‌ی مرگ، رنج، فروپاشی اجتماعی و بحران معنوی را نشان می‌دهد. برای هر دو این تجربه به عنوان کلید اپیستمولوژیک — نقطه‌ی شروع برای ساخت سیستم‌های جامع درک از انسان و جامعه — شد. اما پاسخ‌های آن‌ها به چالش‌های وجودی در پارادایم‌های هوشمندانه‌ی مختلف شکل گرفت: هنری-مذهبی و علمی-اجتماعی. 1. مشترکات: تجربه‌ی پایین‌ترین سطح اجتماعی و تشدید زندگی هر دو متفکر از یک کrisis وجودی عمیق، مرتبط با برخورد مستقیم با مرگ و خشونت دولتی، عبور کرده‌اند. فیودور داستایفسکی: در سال 1849 او تجربه‌ی اجرای نمایشی اعدام در میدان سیمونوفسکای را داشت. چند دقیقه‌ای که او از مرگ نهایی مطمئن بود، برای او «تحقق نهایی‌گی» بود که دیدگاه او را به دنیا به طور رادیکالی تغییر داد. چهار سال زندان (1850–1854) به عنوان غرق شدن در «خانه‌ی مرده» — پایین‌ترین سطح اجتماعی و معنوی — بود که او در آن انسان‌نمایی را در حالت‌های نهایی و حاشیه‌ای بررسی کرد. پیتریم سوروکین: در سال 1922، در حالی که یک جامعه‌شناس و سیاستمدار شناخته‌شده بود، توسط دولت شوروی دستگیر و به اعدام محکوم شد. پس از گذراندن شش هفته در زندان اعدام در پترزبورگ، او هر روز منتظر اعدام بود. این تجربه، مانند تجربه‌ی داستایفسکی، یک شوک وجودی کلی بود. پس از آن سوروکین از کشور به عنوان یک «کشتی فلسفی» اخراج شد که برای او یک شکل دیگر از مرگ اجتماعی — تبعید از زمینه‌ی فرهنگی — بود. نکته‌ی جالب: در کتاب خودزندگی‌نامه‌ای به نام «راه طولانی»، سوروکین تجربیات خود در زندان اعدام را به طور دقیق توصیف کرده است. او اشاره کرده است که تشدید هوشیاری در انتظار مرگ به او اجازه داد تا با وضوح فوق‌العاده‌ای ساختارهای اجتماعی را ببیند و اساس بسیاری از واکنش‌های انسانی را بررسی کند که بعداً در آثار اولیه‌ی او در جامعه‌شناسی گرسنگی و فاجعه‌ها بازتاب یافت. 2. اختلافات در تحلیل تجربه: گناه vs. رنج، جرم vs. بحران داستایفسکی: تجربه‌ی ... Читать далее